CLASS 7 Archives - VSJ BEAWAR https://notesjobs.in/category/class-7/ A Way Towards Success Sat, 10 Oct 2026 13:30:19 +0000 en-US hourly 1 https://wordpress.org/?v=7.1.4 https://notesjobs.in/wp-content/uploads/2023/03/cropped-cropped-site-logo-32x32.jpg CLASS 7 Archives - VSJ BEAWAR https://notesjobs.in/category/class-7/ 32 32 Class 7 Sanskrit Chapter 10 “दशमः कः? https://notesjobs.in/class-7-sanskrit-chapter-10/ Sat, 10 Oct 2026 13:18:54 +0000 https://notesjobs.in/?p=20113 Class 7 Sanskrit Chapter 10 “दशमः कः? Class 7 Sanskrit Chapter 10 “दशमः कः?” Question Answers (अभ्यासः) १. कोष्‍ठकात समीचीनम् उत्तरं चित्वा लिखन्तु (Choose the correct option) (क) कति बालकाः स्नातुं गताः?(अ) दश(विकल्पाः — पञ्च, द्वादश, दश) (ख) कतमः बालकः नद्यां मग्नः इति निश्चितम् अकुर्वन्?(अ) दशमः(विकल्पाः — प्रथमः, दशमः, पञ्चमः) (ग) दशमः कः आसीत्?(अ) नायकः ... Read more

The post Class 7 Sanskrit Chapter 10 “दशमः कः? appeared first on VSJ BEAWAR.

]]>
Class 7 Sanskrit Chapter 10 “दशमः कः?


Class 7 Sanskrit Chapter 10 “दशमः कः?” Question Answers (अभ्यासः)

१. कोष्‍ठकात समीचीनम् उत्तरं चित्वा लिखन्तु (Choose the correct option)

(क) कति बालकाः स्नातुं गताः?
(अ) दश
(विकल्पाः — पञ्च, द्वादश, दश)

(ख) कतमः बालकः नद्यां मग्नः इति निश्चितम् अकुर्वन्?
(अ) दशमः
(विकल्पाः — प्रथमः, दशमः, पञ्चमः)

(ग) दशमः कः आसीत्?
(अ) नायकः (गणयित्वा स्वयम्)
(विकल्पाः — नायकः, पथिकः, नदी)

(घ) कः सम्यक् रूपेण बालकान् गणितवान्?
(अ) पथिकः
(विकल्पाः — नायकः, पथिकः, बालकः)

(ङ) बालकाः काम् तीर्त्वा पारं गताः?
(अ) नदीम्
(विकल्पाः — पुष्करिणीम्, समुद्रम्, नदीम्)


२. पाठस्य आधारेण एकवाक्येन प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखन्तु (Answer in one sentence based on the lesson)

(क) दश बालकाः किमर्थं नदीम् अगच्छन्?
उत्तरम्: दश बालकाः स्नातुम् नदीम् अगच्छन्।

(ख) नायकः किम् अपृच्छत्?
उत्तरम्: नायकः अपृच्छत् – “अपि सर्वे बालकाः नदीम् उत्तीर्णाः?”

(ग) बालकाः स्नातुम् कुत्र अगच्छन्?
उत्तरम्: बालकाः स्नातुम् नदीम् अगच्छन्।

(घ) बालकाः किं निश्चयम् अकुर्वन्?
उत्तरम्: बालकाः “दशमः नद्यां मग्नः” इति निश्चयम् अकुर्वन्।

(ङ) बालकाः कथं गृहम् अगच्छन्?
उत्तरम्: बालकाः सर्वे प्रहृष्टाः भूत्वा (आनन्देन) गृहम् अगच्छन्।


३. पट्टिकातः उचितं विशेषणपदं योजयित्वा वाक्यानि रचयन्तु (Match the correct ordinal number with fingers)

(क) करे द्वितीया अङ्गुलिः भवति तर्जनी।
(ख) अनामिका चतुर्थी अङ्गुलिः भवति।
(ग) करे प्रथमा अङ्गुलिः भवति अङ्गुष्ठः।
(घ) कनिष्ठिका पञ्चमी अङ्गुलिः भवति।
(ङ) करे तृतीया अङ्गुलिः भवति मध्यमा।


४. पट्टिकां दृष्ट्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखन्तु — सप्ताहस्य दिवसाः (Days of the Week)

(क) सप्ताहस्य प्रथमः दिवसः कः?
उत्तरम्: सप्ताहस्य प्रथमः दिवसः रविवासरः अस्ति।

(ख) सप्ताहस्य कतमः दिवसः रविवासरः अस्ति?
उत्तरम्: सप्ताहस्य प्रथमः दिवसः रविवासरः अस्ति।

(ग) सप्ताहस्य षष्ठः दिवसः कः?
उत्तरम्: सप्ताहस्य षष्ठः दिवसः शुक्रवासरः अस्ति।

(घ) सप्ताहस्य कतमः दिवसः शनिवासरः अस्ति?
उत्तरम्: सप्ताहस्य सप्तमः दिवसः शनिवासरः अस्ति।

(ङ) सप्ताहस्य अन्तिमः दिवसः कः अस्ति?
उत्तरम्: सप्ताहस्य अन्तिमः दिवसः शनिवासरः अस्ति।


५. तालिकां दृष्ट्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखन्तु — भारतीय-द्वादशमासाः (Indian Months)

(क) मासेषु पञ्चमः मासः कः?
उत्तरम्: मासेषु पञ्चमः मासः श्रावणः अस्ति।

(ख) मार्गशीर्षः कतमः मासः अस्ति?
उत्तरम्: मार्गशीर्षः नवमः मासः अस्ति।

(ग) मासेषु दशमः मासः कः?
उत्तरम्: मासेषु दशमः मासः पौषः अस्ति।

(घ) कार्तिकः कतमः मासः अस्ति?
उत्तरम्: कार्तिकः अष्टमः मासः अस्ति।

(ङ) मासेषु अन्तिमः मासः कः?
उत्तरम्: मासेषु अन्तिमः मासः फाल्गुनः अस्ति।


६. मञ्जूषां पश्यन्तु, उत्तरं लिखन्तु — आङ्ग्लमासाः (Gregorian Months)

(क) आङ्ग्लमासेषु दशमः मासः अक्तूबर-मासः।
(ख) फरवरीमासः द्वितीयः मासः अस्ति।
(ग) आङ्ग्लमासेषु अष्टमः मासः अगस्त-मासः।
(घ) सितम्बरमासः नवमः मासः अस्ति।
(ङ) आङ्ग्लमासेषु अन्तिमः मासः दिसम्बर-मासः।


७. अधोलिखिते गद्यांशे अङ्कानां स्थाने सङ्ख्यावाचकशब्दान् लिखन्तु (Fill in Sanskrit number words)

पूरितः गद्यांशः (Completed Paragraph):

एका (१) पाठशाला अस्ति। तत्र त्रयः (३) अध्यापकाः सन्ति। साहित्यकलायां विंशतिः (२०) छात्राः सन्ति। एकस्मिन् दिने एकः (१) निरीक्षकः आगतवान्। तस्मिन् दिने साहित्यकलायां पञ्चदश (१५) छात्राः उपस्थिताः। पञ्च (५) अनुपस्थिताः। निरीक्षकः दश (१०) शब्दान् लेखितुम् उक्तवान्। द्वौ (२) छात्रौ सप्त (७) शब्दान् सम्यक् लिखितवन्तौ। एकः (१) छात्रः सर्वान् अपि दश (१०) शब्दान् सम्यक् लिखितवान्। अवशिष्टाः द्वादश (१२) छात्राः नव (९) शब्दान् सम्यक् लिखितवन्तः।


The post Class 7 Sanskrit Chapter 10 “दशमः कः? appeared first on VSJ BEAWAR.

]]>
Class 7 Sanskrit Chapter 9: अन्नाद् भवन्ति भूतानि https://notesjobs.in/class-7-sanskrit-chapter-9/ Sat, 10 Oct 2026 13:11:13 +0000 https://notesjobs.in/?p=20111 Class 7 Sanskrit Chapter 9: अन्नाद् भवन्ति भूतानि Class 7 Sanskrit Chapter 9 – अन्नाद् भवन्ति भूतानि (अभ्यासः / Question Answers) १. अधोदत्तानां प्रश्नानाम् पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखन्तु (Answer in Full Sentences) क) पुत्र्याः जिज्ञासा का असित्? ख) कस्मात् आकाशस्य उत्पत्तिः अभवत्? ग) अग्नेः कस्य उत्पत्तिः अभवत्? घ) पृथिव्याः केषाम् उत्पत्तिः अभवत्? ङ) आहारात् के उत्पन्नाः? ... Read more

The post Class 7 Sanskrit Chapter 9: अन्नाद् भवन्ति भूतानि appeared first on VSJ BEAWAR.

]]>
Class 7 Sanskrit Chapter 9: अन्नाद् भवन्ति भूतानि


Class 7 Sanskrit Chapter 9 – अन्नाद् भवन्ति भूतानि (अभ्यासः / Question Answers)


१. अधोदत्तानां प्रश्नानाम् पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखन्तु (Answer in Full Sentences)

क) पुत्र्याः जिज्ञासा का असित्?

  • उत्तरम्: पुत्र्याः जिज्ञासा आसीत् यत् मनुष्याः प्राणिनः जीवाः च कथं भूलोके आगताः।

ख) कस्मात् आकाशस्य उत्पत्तिः अभवत्?

  • उत्तरम्: ब्रह्मणः आकाशस्य उत्पत्तिः अभवत्।

ग) अग्नेः कस्य उत्पत्तिः अभवत्?

  • उत्तरम्: अग्नेः जलस्य उत्पत्तिः अभवत्।

घ) पृथिव्याः केषाम् उत्पत्तिः अभवत्?

  • उत्तरम्: पृथिव्याः ओषधीनां सस्यानां वृक्षादीनां च उत्पत्तिः अभवत्।

ङ) आहारात् के उत्पन्नाः?

  • उत्तरम्: आहारात् जीवाः, प्राणिनः, मनुष्याः च उत्पन्नाः।

च) माता किं किं पठितवती?

  • उत्तरम्: माता आधुनिकं रसायनशास्त्रम् उपनिषद्-ग्रन्थान् च पठितवती।

२. पाठं पठित्वा रिक्तस्थानेषु समुचितं पदं लिखन्तु (Fill in the Blanks)

क) अम्ब ! मम काचित् जिज्ञासा अस्ति। ख) प्रथमं ब्रह्मणः आकाशस्य उत्पत्तिः अभवत्। ग) सम्यक् रूपेण साक्षात् मनुष्याणाम् उत्पत्तिं वदतु। घ) आहारात् कीटाः, प्राणिनः, मनुष्याः उत्पन्नाः खलु अम्ब? ङ) अहं आधुनिकं रसायनशास्त्रम् उपनिषद्-ग्रन्थान् च पठितवती। च) अस्माकं भारतस्य मौलिकम् ज्ञानं तेष्वेव निहितम् अस्ति।


३. उदाहरणानुसारम् अधः प्रदत्तानां शब्दानां वचनपरिवर्तनं कुर्वन्तु (Declension / Panchami Vibhakti Forms)

शब्दःएकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
आहारआहारात्आहाराभ्याम्आहारेभ्यः
मनुष्यमनुष्यात्मनुष्याभ्याम्मनुष्येभ्यः
वृक्षवृक्षात्वृक्षाभ्याम्वृक्षेभ्यः
अग्निअग्नेःअग्निभ्याम्अग्निभ्यः
मुनिमुनेःमुनिभ्याम्मुनिभ्यः
पेटिकापेटिकायाःपेटिकाभ्याम्पेटिकाभ्यः
वाहिकावाहिकायाःवाहिकाभ्याम्वाहिकाभ्यः
मातामातुःमातृभ्याम्मातृभ्यः
कूपीकूप्याःकूपीभ्याम्कूपीभ्यः
नदीनद्याःनदीभ्याम्नदीभ्यः
नगरीनगर्याःनगरीभ्याम्नगरीभ्यः

४. उदाहरणानुसारम् अधः रेखाङ्कितानि पदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु (Form Questions)

(उदाहरणम्: माता आपणात् गृहम् आगच्छति। \(\rightarrow\) माता कस्मात् / कुतः गृहम् आगच्छति?)

क) राजदेवः विद्यालयात् पुस्तकम् आनयति।

  • प्रश्नः १: राजदेवः कस्मात् पुस्तकम् आनयति?
  • प्रश्नः २: राजदेवः कुतः पुस्तकम् आनयति?

ख) विकासः महेशात् लेखनीं स्वीकृतवान्।

  • प्रश्नः १: विकासः कस्मात् लेखनीं स्वीकृतवान्?
  • प्रश्नः २: विकासः कुतः लेखनीं स्वीकृतवान्?

ग) माता गृहात् पुत्रं पश्यति।

  • प्रश्नः १: माता कस्मात् पुत्रं पश्यति?
  • प्रश्नः २: माता कुतः पुत्रं पश्यति?

घ) हिमालयात् गङ्गा प्रवहति।

  • प्रश्नः १: कस्मात् गङ्गा प्रवहति?
  • प्रश्नः २: कुतः गङ्गा प्रवहति?

५. पाठेभ्यः पर्यायपदानि (Synonyms from Text)

  • जन्म \(\rightarrow\) उत्पत्तिः
  • मानुषः \(\rightarrow\) मनुष्यः / जनः
  • सत्यम् \(\rightarrow\) ऋतम्
  • ओषधीनाम् \(\rightarrow\) सस्यानाम्
  • उन्नतिः \(\rightarrow\) उत्कर्षः
  • गगनस्य \(\rightarrow\) आकाशस्य
  • बुद्धिमती \(\rightarrow\) चतुरा
  • सकलम् \(\rightarrow\) सर्वम्

६. उदाहरणानुसारं कः कस्मात् विद्यां प्राप्तवान् इति पूर्णवाक्येन लिखन्तु (Who obtained knowledge from whom?)

(उदाहरणम्: शुक्राचार्यः – महादेवः \(\rightarrow\) शुक्राचार्यः महादेवात् विद्यां प्राप्तवान्।)

  • क) पद्मपादः – शङ्कराचार्यः \(\rightarrow\) पद्मपादः शङ्कराचार्यात् विद्यां प्राप्तवान्।
  • ख) विवेकानन्दः – रामकृष्णः \(\rightarrow\) विवेकानन्दः रामकृष्णात् विद्यां प्राप्तवान्।
  • ग) रामः – वसिष्ठः \(\rightarrow\) रामः वसिष्ठात् विद्यां प्राप्तवान्।
  • घ) भीष्मः – परशुरामः \(\rightarrow\) भीष्मः परशुरामात् विद्यां प्राप्तवान्।
  • ङ) चन्द्रगुप्तः – चाणक्यः \(\rightarrow\) चन्द्रगुप्तः चाणक्यात् विद्यां प्राप्तवान्।
  • च) अर्जुनः – द्रोणाचार्यः \(\rightarrow\) अर्जुनः द्रोणाचार्यात् विद्यां प्राप्तवान्।

७. अधः प्रदत्तानि वाक्यानि पठित्वा अनुवादं कुर्वन्तु (Sentence Translation)

क) राधा नगरात् आगच्छति।

  • Hindi: राधा नगर से आती है।
  • English: Radha comes from the city.

ख) विनेयः वृक्षात् पुष्पाणि चिनोति।

  • Hindi: विनय वृक्ष से फूल चुनता है।
  • English: Viney plucks flowers from the tree.

ग) सन्दीपः कार्यालयात् गृहं गतवान्।

  • Hindi: संदीप कार्यालय से घर गया।
  • English: Sandeep went home from the office.

घ) भगिनी दूरात् वाहनं पश्यति।

  • Hindi: बहन दूर से वाहन देखती है।
  • English: The sister sees the vehicle from a distance.

ङ) महेशः शालायाः गृहम् आगतवान्।

  • Hindi: महेश विद्यालय/पाठशाला से घर आया।
  • English: Mahesh came home from school.

च) बालः कपाटिकायाः धनं स्वीकारोति।

  • Hindi: बालक अलमारी से धन/रुपये लेता है।
  • English: The boy takes money from the cupboard.

The post Class 7 Sanskrit Chapter 9: अन्नाद् भवन्ति भूतानि appeared first on VSJ BEAWAR.

]]>
Class 7 Sanskrit Chapter 8 हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः https://notesjobs.in/class-7-sanskrit-chapter-8/ Sat, 10 Oct 2026 13:07:10 +0000 https://notesjobs.in/?p=20108 Class 7 Sanskrit Chapter 8 हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः कक्षा 7 संस्कृत (दीपकम) के अष्टमः पाठः – “हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः” के अभ्यास (Question & Answers) कक्षा 7 संस्कृत पाठ 8: हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः (अभ्यासकार्यम् / प्रश्नोत्तराणि) १. अधोलिखितानि वाक्यानि पठित्वा ‘आम्’ अथवा ‘न’ इति वदन्तु लिखन्तु च — (नीचे लिखे ... Read more

The post Class 7 Sanskrit Chapter 8 हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः appeared first on VSJ BEAWAR.

]]>
Class 7 Sanskrit Chapter 8 हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः कक्षा 7 संस्कृत (दीपकम) के अष्टमः पाठः – “हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः” के अभ्यास (Question & Answers)


कक्षा 7 संस्कृत पाठ 8: हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः (अभ्यासकार्यम् / प्रश्नोत्तराणि)


१. अधोलिखितानि वाक्यानि पठित्वा ‘आम्’ अथवा ‘न’ इति वदन्तु लिखन्तु च —

(नीचे लिखे वाक्यों को पढ़कर ‘आम्’ (हाँ) अथवा ‘न’ (नहीं) लिखिए)

  • (क) किं वयम् पृथिव्याः पुत्राः पुत्र्यः च स्मः ?
    • उत्तरम्: आम् (हाँ, हम सब पृथ्वी की सन्तान हैं)
  • (ख) किं रत्नम् अन्विष्यति ?
    • उत्तरम्: न (नहीं, रत्न खुद किसी को नहीं ढूँढ़ता)
  • (ग) किं शीलं श्रेष्ठम् आभूषणम् अस्ति ?
    • उत्तरम्: आम् (हाँ, अच्छा आचरण ही श्रेष्ठ आभूषण है)
  • (घ) किं शरीरम् आद्यं धर्मसाधनम् ?
    • उत्तरम्: आम् (हाँ, शरीर ही धर्म-पालन का पहला साधन है)
  • (ङ) किं गुणानां सर्वदा एव आदरः भवति ?
    • उत्तरम्: आम् (हाँ, गुणों का हमेशा आदर होता है)
  • (च) किं क्रियाशीलः एव विद्वान् भवति ?
    • उत्तरम्: आम् (हाँ, जो आचरण में कर्मशील है, वही विद्वान् है)
  • (छ) किम् अस्माभिः केवलं मनोरञ्जकानि वाक्यानि वक्तव्यानि ?
    • उत्तरम्: न (नहीं, केवल मनोरंजक ही नहीं, हितकारी बातें भी कहनी चाहिए)
  • (ज) यः सदा सुखम् इच्छति, किं सः विद्यां प्राप्नोति ?
    • उत्तरम्: न (नहीं, सुख चाहने वाले को विद्या नहीं मिलती)

२. पाठस्य आधारेण अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन लिखन्तु —

(पाठ के आधार पर एक शब्द में उत्तर लिखिए)

  • (क) आद्यं धर्मसाधनं किम् ?
    • उत्तरम्: शरीरम् (शरीर)
  • (ख) कीदृशं वचः मा ब्रूहि ?
    • उत्तरम्: दीनम् (दीन/लाचार वचन)
  • (ग) श्रेष्ठम् आभूषणं किम् अस्ति ?
    • उत्तरम्: शीलम् (अच्छा आचरण)
  • (घ) सर्वेषां मनुष्याणां माता का अस्ति ?
    • उत्तरम्: भूमिः (पृथ्वी / भूमि)
  • (ङ) रत्नानाम् अन्वेषणं के कुर्वन्ति ?
    • उत्तरम्: ग्राहकाः (खरीदार/गुणग्राहक लोग)

३. पाठस्य आधारेण अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखन्तु —

(पाठ के आधार पर पूर्ण वाक्य में उत्तर लिखिए)

  • (क) कः विद्वान् अस्ति ?
    • उत्तरम्: यः क्रियावान् पुरुषः अस्ति, सः विद्वान् अस्ति। (जो व्यवहार और आचरण में सक्रिय है, वही विद्वान् है।)
  • (ख) गुणिषु पूजास्थानं किम् ?
    • उत्तरम्: गुणिषु पूजास्थानं गुणाः सन्ति। (गुणवानों में पूजनीय उनके गुण ही होते हैं।)
  • (ग) कः विद्यां न प्राप्नोति ?
    • उत्तरम्: सुखार्थी विद्यां न प्राप्नोति। (सुख की इच्छा रखने वाला आलसी व्यक्ति विद्या प्राप्त नहीं कर पाता।)
  • (घ) मनुष्यैः विद्याम् अर्थं च कथं साधयेत् ?
    • उत्तरम्: मनुष्यैः क्षणशः विद्यां कणशः च अर्थं साधयेत्। (मनुष्यों को प्रत्येक क्षण से विद्या तथा प्रत्येक कण से धन का अर्जन करना चाहिए।)
  • (ङ) कीदृशं वचनं दुर्लभम् ?
    • उत्तरम्: हितकारकं मनोहारि च वचनं दुर्लभं भवति। (हितकारी और मन को प्रिय लगने वाले वचन दुर्लभ होते हैं।)

४. रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु —

(रेखांकित शब्दों के आधार पर प्रश्न बनाइए)

  • (क) शीलं परं भूषणम् ।
    • प्रश्नः: किम् परं भूषणम् ?
  • (ख) मनुष्याः पृथिव्याः सन्तानाः सन्ति ।
    • प्रश्नः: मनुष्याः कस्याः सन्तानाः सन्ति ?
  • (ग) गुणिषु लिङ्गं वयः च न महत्वपूर्णम् ।
    • प्रश्नः: गुणिषु किम् वयः च न महत्वपूर्णम् ?
  • (घ) हितकारकं मनोहारि च वचः दुर्लभं भवति ।
    • प्रश्नः: हितकारकं मनोहारि च किम् दुर्लभं भवति ?

५. पाठस्य आधारेण उदाहरणानुसारं समुचितं मेलनं कुर्वन्तु —

(सही मिलान कीजिए)

क-स्तम्भःख-स्तम्भः (सही मिलान)
(क) क्षणशः कणशश्चैव साधयेत्विद्याम् अर्थं च
(ख) सर्वश्रेष्ठम् आभूषणम्शीलम्
(ग) रत्नं न अन्विष्यति, तत्मृग्यते
(घ) आद्यं धर्मसाधनम्शरीरम्
(ङ) हितकारकं मनोहारि च वचःदुर्लभम्
(च) पूजास्थानम्गुणाः

६. पाठात् अधोलिखितानां पदानां समानार्थकपदानि चित्वा लिखन्तु —

(पाठ में से नीचे दिए गए पदों के पर्यायवाची शब्द चुनकर लिखिए)

  • (क) सुतः \(\rightarrow\) पुत्रः
  • (ख) प्रथमम् \(\rightarrow\) आद्यम्
  • (ग) धनम् \(\rightarrow\) अर्थम्
  • (घ) अवस्था \(\rightarrow\) वयः
  • (ङ) वचनम् \(\rightarrow\) वचः
  • (च) आचरणम् \(\rightarrow\) शीलम्

७. अधोलिखितेषु वाक्येषु रेखाङ्कितपदानां विभक्तिं निर्दिशन्तु —

(रेखांकित पदों की विभक्ति बताइए)

  • (क) माता भूमिः पुत्रोऽहं पृथिव्याः। \(\rightarrow\) षष्ठी विभक्तिः
  • (ख) गुणाः पूजास्थानं गुणिषु न च लिङ्गं न च वयः। \(\rightarrow\) सप्तमी विभक्तिः
  • (ग) शीलं परं भूषणम्। \(\rightarrow\) प्रथमा विभक्तिः
  • (घ) क्षणशः कणशश्चैव विद्याम् अर्थं च साधयेत्। \(\rightarrow\) द्वितीया विभक्तिः
  • (ङ) सुखार्थिनः कुतो विद्या कुतो विद्यार्थिनः सुखम्। \(\rightarrow\) प्रथमा विभक्तिः
  • (च) हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः। \(\rightarrow\) प्रथमा विभक्तिः

८. यत्र अग्रे स्वरः अस्ति तत्र अनुस्वारस्य स्थाने ‘म्’ लिखित्वा वाक्यानि पुनः लिखन्तु —

(जहाँ आगे स्वर वर्ण हो, वहाँ अनुस्वार (dot) के स्थान पर ‘म्’ लिखकर वाक्य पुनः लिखिए)

  • (क) न रत्नं अन्विष्यति ।
    • उत्तरम्: न रत्नम् अन्विष्यति ।
  • (ख) शरीरं आद्यं खलु धर्मसाधनम् ।
    • उत्तरम्: शरीरम् आद्यं खलु धर्मसाधनम् ।
  • (ग) वयं अद्यतनं पाठं पठामः ।
    • उत्तरम्: वयम् अद्यतनं पाठं पठामः ।
  • (घ) त्वं अस्माकं गृहं आगच्छ ।
    • उत्तरम्: त्वम् अस्माकं गृहम् आगच्छ ।
  • (ङ) अहं एकं प्रश्नं प्रष्टुम् इच्छामि ।
    • उत्तरम्: अहम् एकं प्रश्नं प्रष्टुम् इच्छामि ।
  • (च) गुणं अर्जयितुं अधिकं प्रयत्नं करोतु ।
    • उत्तरम्: गुणम् अर्जयितुम् अधिकं प्रयत्नं करोतु ।

The post Class 7 Sanskrit Chapter 8 हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः appeared first on VSJ BEAWAR.

]]>
Class 7 Sanskrit Chapter 7 ईशावास्यम् इदं सर्वम् https://notesjobs.in/class-7-sanskrit-chapter-7/ Sat, 10 Oct 2026 12:56:11 +0000 https://notesjobs.in/?p=20106 Class 7 Sanskrit Chapter 7 ईशावास्यम् इदं सर्वम् Class 7 Sanskrit Chapter 7 Solution: ईशावास्यम् इदं सर्वम् (Question & Answers) १. अधः प्रदत्तानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तराणि लिखन्तु (Answer in One Word) २. अधः प्रदत्तानां प्रश्नानाम् पूर्णवाक्येन उत्तराणि लिखन्तु (Answer in Full Sentences) ३. उदाहरणानुसारं रिक्तस्थानानि पूरयन्तु (Fill in the Blanks – तृतीया विभक्तिः) ४. उदाहरणानुसारं ... Read more

The post Class 7 Sanskrit Chapter 7 ईशावास्यम् इदं सर्वम् appeared first on VSJ BEAWAR.

]]>
Class 7 Sanskrit Chapter 7 ईशावास्यम् इदं सर्वम्


Class 7 Sanskrit Chapter 7 Solution: ईशावास्यम् इदं सर्वम् (Question & Answers)


१. अधः प्रदत्तानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तराणि लिखन्तु (Answer in One Word)

  • (क) दैत्यराजः कः ? उत्तरम्: हिरण्यकशिपुः
  • (ख) के हिरण्यकशिपुं ध्यायन्ति ? उत्तरम्: जनाः
  • (ग) किं देवेभ्यः न दास्यन्ति ? उत्तरम्: यज्ञभागादिकम्
  • (घ) कस्य दलनेन अपि सः जीवति ? उत्तरम्: गजस्य
  • (ङ) राक्षसाः कुतः प्रह्लादं पातितवन्तः ? उत्तरम्: उत्तुङ्गशिखरात्
  • (च) हिरण्यकशिपुः कस्मात् वरं प्राप्तवान् ? उत्तरम्: ब्रह्मदेवात्
  • (छ) हरिः कुत्र अस्ति इति कः वदति ? उत्तरम्: प्रह्लादः

२. अधः प्रदत्तानां प्रश्नानाम् पूर्णवाक्येन उत्तराणि लिखन्तु (Answer in Full Sentences)

  • (क) के भीताः तिष्ठन्ति ? उत्तरम्: सुराः असुराः यक्ष-गन्धर्व-किन्नराः सर्वे भीताः तिष्ठन्ति।
  • (ख) प्रह्लादः अहर्निशं किं करोति ? उत्तरम्: प्रह्लादः अहर्निशं हरेः गुणगानं करोति।
  • (ग) प्रह्लादं कथं समुद्रे क्षिप्तवन्तः ? उत्तरम्: रज्जवा बद्ध्वा प्रह्लादं समुद्रे क्षिप्तवन्तः।
  • (घ) नृसिंहः कथं बहिः आगच्छति ? उत्तरम्: नृसिंहः महता गर्जनेन स्तम्भात् बहिः आगच्छति।
  • (ङ) हिरण्यकशिपुः केन स्तम्भं भङ्क्ष्यामि इति वदति ? उत्तरम्: हिरण्यकशिपुः खड्गेन स्तम्भं भङ्क्ष्यामि इति वदति।

३. उदाहरणानुसारं रिक्तस्थानानि पूरयन्तु (Fill in the Blanks – तृतीया विभक्तिः)

  • (क) रामेण – रामाभ्याम् – रामैः
  • (ख) चमसेन – चमसाभ्याम् – चमसैः
  • (ग) आचार्येण – आचार्याभ्याम् – आचार्यैः
  • (घ) आसन्देन – आसन्दाभ्याम् – आसन्दैः
  • (ङ) बालिकया – बालिकाभ्याम् – बालिकाभिः
  • (च) पेटिकया – पेटिकाभ्याम् – पेटिकाभिः
  • (छ) मित्रेण – मित्राभ्याम् – मित्रैः
  • (ज) वस्त्रेण – वस्त्राभ्याम् – वस्त्रैः

४. उदाहरणानुसारं रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु (Question Formation)

  • (क) हिरण्यकशिपुः आगच्छति । प्रश्नम्: कः आगच्छति ?
  • (ख) सुरासुराः सर्वे भीताः भविष्यन्ति । प्रश्नम्: के सर्वे भीताः भविष्यन्ति ?
  • (ग) दैत्यराजः खड्गेन प्रहरति । प्रश्नम्: दैत्यराजः केन प्रहरति ?
  • (घ) अहं प्रह्लादं मारयिष्यामि । प्रश्नम्: अहं कं मारयिष्यामि ?
  • (ङ) तात ! हरिस्तु सर्वत्र अस्ति । प्रश्नम्: तात ! कः तु सर्वत्र अस्ति ?
  • (च) पुत्रस्य विषये वक्तुम् इच्छति । प्रश्नम्: कस्य विषये वक्तुम् इच्छति ?
  • (छ) नृसिंहः स्वनखैः हिरण्यकशिपुं मारितवान् । प्रश्नम्: नृसिंहः कैः हिरण्यकशिपुं मारितवान् ?

५. अधः प्रदत्तेषु रिक्तस्थानेषु तृतीया-विभक्त्यन्तानि रूपाणि लिखन्तु (Fill in the Blanks with Tritiya Vibhakti)

  • (क) अहं मम खड्गेन (खड्ग) स्तम्भं भङ्क्ष्यामि।
  • (ख) प्रह्लादः गजस्य पददलनेन (पददलन) अपि जीवति।
  • (ग) सर्वे जनाः नारायणेन (नारायण) अनुगृहीताः।
  • (घ) स्वनखैः (स्वनख) तव वक्षःस्थलं विदीर्य मारयिष्यामि।
  • (ङ) बालिकाः शिक्षिकाभिः (शिक्षिका) सह चर्चां कुर्वन्ति।

६. उदाहरणानुसारं संयोज्य लिखन्तु (Sandhi / Join Words)

  • (क) रमा + ईशः = रमेशः
  • (ख) सुर + ईश्वरः = सुरेश्वरः
  • (ग) नाग + इन्द्रः = नागेन्द्रः
  • (घ) गज + इन्द्रः = गजेन्द्रः
  • (ङ) माता + इव = मातेव
  • (च) राम + इव = रामेव
  • (छ) पर + उपकारः = परोपकारः
  • (ज) मम + उपरि = ममोपरि
  • (झ) सूर्य + उदयः = सूर्योदयः
  • (ञ) रामेण + उक्तम् = रामेणोक्तम्
  • (ट) तस्य + उपरि = तस्योपरि

७. उदाहरणानुसारं वाक्यानि वर्तमानकालतः भविष्यत्-काले परिवर्तयन्तु (Present to Future Tense)

  • (क) सा आपणं गच्छति । – सा आपणं गमिष्यति।
  • (ख) रमा क्रीडाङ्गणे क्रीडति । – रमा क्रीडाङ्गणे क्रीडिष्यति।
  • (ग) बालाः फलानि खादन्ति । – बालाः फलानि खादिष्यन्ति।
  • (घ) ताः योगासनं कुर्वन्ति । – ताः योगासनं करिष्यन्ति।
  • (ङ) अहं निरन्तरं पठामि । – अहं निरन्तरं पठिष्यामि।
  • (च) त्वं कस्मिन् विषये वदसि ? – त्वं कस्मिन् विषये वदिष्यसि ?
  • (छ) आवां पाठं लिखावः । – आवां पाठं लेखिष्यावः।
  • (ज) यूयं शालां गच्छथ । – यूयं शालां गमिष्यथ।
  • (झ) ते बालिके वैद्ये भवतः । – ते बालिके वैद्ये भविष्यतः।
  • (ञ) वयं श्लोकान् स्मरामः । – वयं श्लोकान् स्मरिष्यामः।

८. उदाहरणानुसारं रिक्तस्थानानि पूरयन्तु (Future Tense Tables – एकवचनम्, द्विवचनम्, बहुवचनम्)

  • (क) बालकः कार्यं करिष्यति। – बालकौ कार्यं करिष्यतः। – बालकाः कार्यं करिष्यन्ति।
  • (ख) सः शालां गमिष्यति। – तौ शालां गमिष्यतः। – ते शालां गमिष्यन्ति।
  • (ग) त्वं श्लोकं वदिष्यसि। – युवां श्लोकं वदिष्यथः। – यूयं श्लोकं वदिष्यथ।
  • (घ) अहं पुस्तकं दास्यामि। – आवां पुस्तकानि दास्यावः। – वयं पुस्तकानि दास्यामः।
  • (ङ) छात्रा प्रदर्शनीं करिष्यति। – छात्रे प्रदर्शनीं करिष्यतः। – छात्राः प्रदर्शनीं करिष्यन्ति।
  • (च) अहं भगवद्गीतां श्रोष्यामि। – आवां भगवद्गीतां श्रोष्यावः। – वयं भगवद्गीतां श्रोष्यामः।
  • (छ) बालिका कथां लेखिष्यति। – बालिके कथां लेखिष्यतः। – बालिकाः कथां लेखिष्यन्ति।
  • (ज) त्वं किं खादिष्यसि ? – युवां किं खादिष्यथः ? – यूयं किं खादिष्यथ ?

The post Class 7 Sanskrit Chapter 7 ईशावास्यम् इदं सर्वम् appeared first on VSJ BEAWAR.

]]>
Class 7 Sanskrit Chapter 6 क्रीडाम वयं श्‍लोकान्तयाक्षरीम् https://notesjobs.in/class-7-sanskrit-chapter-6-kridaam-vayam-shlokantyaksharim/ Sat, 10 Oct 2026 12:48:05 +0000 https://notesjobs.in/?p=20104 Class 7 Sanskrit Chapter 6 क्रीडाम वयं श्‍लोकान्तयाक्षरीम् Kridaam Vayam Shlokantyaksharim NCERT Class 7 Sanskrit Chapter 6 Solutions: क्रीडाम वयं श्‍लोकान्तयाक्षरीम् १. अधः प्रदत्तानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तरं लिखन्तु (Answer in One Word) २. अधः प्रदत्तानां प्रश्नानाम् पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखन्तु (Answer in Full Sentences) ३. उचितान् वाक्यांशान् परस्परं संयोजयन्तु (Match the Columns) स्तम्भ ‘क’ स्तम्भ ‘ख’ ... Read more

The post Class 7 Sanskrit Chapter 6 क्रीडाम वयं श्‍लोकान्तयाक्षरीम् appeared first on VSJ BEAWAR.

]]>
Class 7 Sanskrit Chapter 6 क्रीडाम वयं श्‍लोकान्तयाक्षरीम् Kridaam Vayam Shlokantyaksharim


NCERT Class 7 Sanskrit Chapter 6 Solutions: क्रीडाम वयं श्‍लोकान्तयाक्षरीम्


१. अधः प्रदत्तानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तरं लिखन्तु (Answer in One Word)

  • (क) विद्याहीनाः कीदृशाः किंशुकाः इव न शोभन्ते?
    उत्तरम्: निर्गन्धाः
  • (ख) धीमतां कालः कथं गच्छति?
    उत्तरम्: काव्यशास्त्रविनोदेन
  • (ग) केषां कालः निद्रया कलहेन वा गच्छति?
    उत्तरम्: मूर्खाणाम्
  • (घ) खलस्य विद्या किमर्थम्?
    उत्तरम्: विवादाय
  • (ङ) सज्जनस्य विद्या किमर्थम्?
    उत्तरम्: ज्ञानाय
  • (च) चन्द्रः केषां भूषणम् अस्ति?
    उत्तरम्: ताराणाम्
  • (छ) सर्वधनप्रधानं किम्?
    उत्तरम्: विद्याधनम्

२. अधः प्रदत्तानां प्रश्नानाम् पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखन्तु (Answer in Full Sentences)

  • (क) निर्गन्धाः किंशुकाः इव के न शोभन्ते?
    उत्तरम्: रूपयौवनसम्पन्नाः विशालकुलसम्भवाः विद्याहीनाः जनाः निर्गन्धाः किंशुकाः इव न शोभन्ते।
  • (ख) मूर्खाणां कालः कथं गच्छति?
    उत्तरम्: मूर्खाणां कालः व्यसनेन, निद्रया, कलहेन वा गच्छति।
  • (ग) दुर्जनाः विद्यायाः धनस्य शक्तेः च उपयोगं कथं कुर्वन्ति?
    उत्तरम्: दुर्जनाः विद्यायाः उपयोगं विवादाय, धनस्य मदाय, शक्तेः च उपयोगं परेषां परिपीडनाय कुर्वन्ति।
  • (घ) कीदृशाः मनुष्याः भुवि भारभूताः भवन्ति?
    उत्तरम्: येषां न विद्या, न तपः, न दानम्, न ज्ञानम्, न शीलम्, न गुणः, न धर्मः, ते मनुष्याः भुवि भारभूताः भवन्ति।
  • (ङ) शनैः शनैः कानि साध्यन्ते?
    उत्तरम्: पन्थाः, कन्था, पर्वतलङ्घनम्, विद्या, वित्तं च – एतानि पञ्च शनैः शनैः साध्यन्ते।

३. उचितान् वाक्यांशान् परस्परं संयोजयन्तु (Match the Columns)

स्तम्भ ‘क’स्तम्भ ‘ख’
तदा वृत्तिश्च कीर्तिश्चयदा विद्या भवेदिह
खलस्य साधोर्विपरीतमेतत्ज्ञानाय दानाय च रक्षणाय
शनैर्विद्या शनैर्वित्तंपञ्चैतानि शनैः शनैः
विद्याहीना न शोभन्तेनिर्गन्धा इव किंशुकाः
न चोरहार्यं न च राजहार्यम्न भ्रातृभाज्यं न च भारकारि
विद्या राजसु पूज्यतेन हि धनम्
अतो धर्मार्थमोक्षेभ्यःविद्याभ्यासं समाचरेत्

४. रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु (Question Formation)

  • (क) राजा पृथिव्याः भूषणं भवति।
    प्रश्नम्: राजा कस्याः भूषणं भवति?
  • (ख) साधोः विद्या ज्ञानाय भवति।
    प्रश्नम्: कस्य विद्या ज्ञानाय भवति?
  • (ग) विद्या गुरूणाम् गुरुः।
    प्रश्नम्: विद्या केषाम् गुरुः?
  • (घ) ते मृत्युलोके भुवि भारभूताः भवन्ति।
    प्रश्नम्: ते मृत्युलोके भुवि कीदृशाः भवन्ति?
  • (ङ) विद्याहीनाः न शोभन्ते।
    प्रश्नम्: के न शोभन्ते?
  • (च) सर्वस्य लोचनं शास्त्रम्।
    प्रश्नम्: सर्वस्य लोचनं किम्?
  • (छ) विद्या राजसु पूज्यते।
    प्रश्नम्: का राजसु पूज्यते?
  • (ज) काव्यशास्त्रविनोदेन कालो गच्छति धीमताम्।
    प्रश्नम्: केन कालो गच्छति धीमताम्?

५. मञ्जूषातः समुचितानि पदानि स्वीकृत्य रिक्तस्थानानि पूरयन्तु (Fill in the Blanks)

मञ्जूषा: रक्षणाय, मदाय, विवादाय, परिपीडनाय, ज्ञानाय, दानाय

पदम्सज्जनस्यदुर्जनस्य
शक्तिःरक्षणायपरिपीडनाय
विद्याज्ञानायविवादाय
धनम्दानायमदाय

६. अधोलिखितपदानां विभक्तिं वचनं च लिखन्तु (Vibhakti and Vachanam)

उदाहरणम्: ताराणाम् – षष्ठी विभक्तिः, बहुवचनम्

  • (क) विद्याम् – द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम्
  • (ख) धनस्य – षष्ठी विभक्तिः, एकवचनम्
  • (ग) कलहे – सप्तमी विभक्तिः, एकवचनम्
  • (घ) नराणाम् – षष्ठी विभक्तिः, बहुवचनम्
  • (ङ) मृत्युलोके – सप्तमी विभक्तिः, एकवचनम्
  • (च) ज्ञानाय – चतुर्थी विभक्तिः, एकवचनम्
  • (छ) राजसु – सप्तमी विभक्तिः, बहुवचनम्

The post Class 7 Sanskrit Chapter 6 क्रीडाम वयं श्‍लोकान्तयाक्षरीम् appeared first on VSJ BEAWAR.

]]>
Class 7 Sanskrit Chapter 5 सेवा हि परमो धर्मः https://notesjobs.in/class-7-sanskrit-chapter-5/ Sat, 10 Oct 2026 12:43:30 +0000 https://notesjobs.in/?p=20102 Class 7 Sanskrit Chapter 5 सेवा हि परमो धर्मः Class 7 Sanskrit Chapter 5 “सेवा हि परमो धर्मः” Question Answers (अभ्यासः) १. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् एकपदेन पदद्वयेन वा उत्तराणि लिखन्तु — (Answer in one or two words) २. अधोलिखितानां प्रश्नानां पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखन्तु — (Answer in full sentences) ३. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां स्त्रीलिङ्गरूपाणि लिखन्तु — (Write ... Read more

The post Class 7 Sanskrit Chapter 5 सेवा हि परमो धर्मः appeared first on VSJ BEAWAR.

]]>
Class 7 Sanskrit Chapter 5 सेवा हि परमो धर्मः


Class 7 Sanskrit Chapter 5 “सेवा हि परमो धर्मः” Question Answers (अभ्यासः)

१. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् एकपदेन पदद्वयेन वा उत्तराणि लिखन्तु — (Answer in one or two words)

  • (क) कः प्रसिद्धः चिकित्सकः आसीत् ?
    • उत्तरम्: नागार्जुनः
  • (ख) अन्यस्मिन् दिवसे कौ आगतवन्तौ ?
    • उत्तरम्: द्वौ युवकौ
  • (ग) कः खिन्नः आसीत् ?
    • उत्तरम्: द्वितीयः युवकः
  • (घ) रुग्णस्य परिस्थितिः कथम् आसीत् ?
    • उत्तरम्: शोचनीया
  • (ङ) नागार्जुनः सहायकरूपेण कं चितवान् ?
    • उत्तरम्: द्वितीयं युवकम्
  • (च) कां विना चिकित्सकः न भवति ?
    • उत्तरम्: सेवाभावनाम्
  • (छ) नागार्जुनः युवकौ केन मार्गेण गन्तुं सूचितवान् ?
    • उत्तरम्: राजमार्गेण

२. अधोलिखितानां प्रश्नानां पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखन्तु — (Answer in full sentences)

  • (क) अहोरात्रं नागार्जुनः कुत्र कार्यं करोति स्म ?
    • उत्तरम्: अहोरात्रं नागार्जुनः प्रयोगशालायां कार्यं करोति स्म।
  • (ख) नागार्जुनः महाराजं किं निवेदितवान् ?
    • उत्तरम्: नागार्जुनः महाराजं निवेदितवान् – “महाराज ! मम चिकित्साकार्याय एकः सहायकः आवश्यकः” इति।
  • (ग) प्रथम: युवक: कथं कार्यं कृतवान् ?
    • उत्तरम्: प्रथमः युवकः रुग्णम् अपश्यत् तथापि सेवाभावनां विना यन्त्रवत् औषधनिर्माणं कृतवान्।
  • (घ) द्वितीय: युवक: राजमार्गे रुग्णम् दृष्ट्वा किं कृतवान् ?
    • उत्तरम्: द्वितीयः युवकः राजमार्गे रुग्णं दृष्ट्वा तं स्वगृहं नीतवान्, दिनद्वयं च तस्य सेवां कृतवान्।
  • (ङ) सेवाया: भावनां विना किं न भवेत् ?
    • उत्तरम्: सेवायाः भावनां विना चिकित्सकः न भवेत्।

३. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां स्त्रीलिङ्गरूपाणि लिखन्तु — (Write the feminine forms)

उदाहरणम्: पठितवान् – पठितवती – पठितवत्यः

  • (क) पठितवान्: पठितवती – पठितवत्यः
  • (ख) गतवान्: गतवती – गतवत्यः
  • (ग) लिखितवान्: लिखितवती – लिखितवत्यः
  • (घ) खादितवान्: खादितवती – खादितवत्यः
  • (ङ) क्रीडितवान्: क्रीडितवती – क्रीडितवत्यः
  • (च) हसितवान्: हसितवती – हसितवत्यः
  • (छ) निवेदितवान्: निवेदितवती – निवेदितवत्यः
  • (ज) सूचितवान्: सूचितवती – सूचितवत्यः

४. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां पुंलिङ्गरूपाणि लिखन्तु — (Write the masculine forms)

उदाहरणम्: पठितवती – पठितवान् – पठितवन्तः

  • (क) पठितवती: पठितवान् – पठितवन्तः
  • (ख) कृतवती: कृतवान् – कृतवन्तः
  • (ग) दृष्टवती: दृष्टवान् – दृष्टवन्तः
  • (घ) दत्तवती: दत्तवान् – दत्तवन्तः
  • (ङ) प्रक्षालितवती: प्रक्षालितवान् – प्रक्षालितवन्तः
  • (च) धावितवती: धावितवान् – धावितवन्तः

५. उदाहरणानुसारं वाक्यानि परिवर्तयन्तु — (Change sentences into past tense using ‘क्तवतु’ प्रत्यय)

उदाहरणम्:

  1. पिता कषायं पिबति। ➔ पिता कषायं पीतवान्।
  2. अहं पुस्तकं नयामि। ➔ अहं पुस्तकं नीतवान् / नीतवती।
  • (क) युवकः आपणं गच्छति। ➔ युवकः आपणं गतवान्।
  • (ख) सः रोटिकां खादति। ➔ सः रोटिकां खादितवान्।
  • (ग) महिला वस्त्रं ददाति। ➔ महिला वस्त्रं दत्तवती।
  • (घ) बालकः द्विचक्रिकया पतति। ➔ बालकः द्विचक्रिकया पतितवान्।
  • (ङ) पितामही चलच्चित्रं पश्यति। ➔ पितामही चलच्चित्रं दृष्टवती।
  • (च) अहं गृहपाठं लिखामि। ➔ अहं गृहपाठं लिखितवान् / लिखितवती।
  • (छ) त्वं कुत्र गच्छसि ? ➔ त्वं कुत्र गतवान् / गतवती ?
  • (ज) अश्वाः वने धावन्ति। ➔ अश्वाः वने धावितवन्तः।
  • (झ) बालिकाः शीघ्रम् आगच्छन्ति। ➔ बालिकाः शीघ्रम् आगतवत्यः।
  • (ञ) वयं समुद्रतीरे प्रोटिनं खादामः। ➔ वयं समुद्रतीरे प्रोटिनं खादितवन्तः / खादितवत्यः।

६. ‘स्म’ इति अव्ययपदम् उपयुज्य अनुच्छेदं पुनः लिखन्तु — (Rewrite the passage using ‘स्म’)

शीर्षकम्: कृषकः भूमिपुत्रः

कृषकः प्रतिदिनं कृषिक्षेत्रं गच्छति स्म। जलसेचनं करोति स्म। कीटानां निवारणार्थं जैवौषधिं स्थापयति स्म। सः कृषिकार्यार्थं सम्यक् जानाति स्म। अतः अन्ये कृषकाः संशयेन पृच्छन्ति स्म। सः स्वाभिमानेन जीवति स्म। अतः ‘अहं कृषकः भूमिपुत्रः’ इति साभिमानं वदति स्म। सः क्षेत्रे गोमयं योजयति स्म, न तु कृत्रिकान् पदार्थान्। अतः व्रीहेः गुणवत्ता अधिका भवति स्म। जनाः जालपुटमाध्यमेन तस्य तण्डुलं क्रीणन्ति स्म। एवं तस्य परिवारस्य सर्वे जना: कृषिकार्येण ससुखं जीवन्ति स्म। सः सर्वान् वदति स्म “कृषकः न दीनः न च दरिद्रः, परं सर्वेषां पोषकः” इति।

The post Class 7 Sanskrit Chapter 5 सेवा हि परमो धर्मः appeared first on VSJ BEAWAR.

]]>
Class 7 Sanskrit Chapter 4 न लभ्यते चेत् आम्लं द्राक्षाफलम् https://notesjobs.in/class-7-sanskrit-chapter-4/ Sat, 10 Oct 2026 12:34:29 +0000 https://notesjobs.in/?p=20100 Class 7 Sanskrit Chapter 4 न लभ्यते चेत् आम्लं द्राक्षाफलम् NCERT Class 7 Sanskrit Chapter 4 Solutions: न लभ्यते चेत् आम्लं द्राक्षाफलम् अभ्यासः (Exercise Solutions) प्रश्न १. एकः शृगालः इति गीतस्य साभिनयं कक्षायां गानं कुर्वन्तु। (Sing the poem ‘Ekah Srigalah’ with actions in class.) प्रश्न २. अधः प्रदत्तानां प्रश्नानाम् एकपदेन पदद्वयेन वा उत्तरं लिखन्तु — ... Read more

The post Class 7 Sanskrit Chapter 4 न लभ्यते चेत् आम्लं द्राक्षाफलम् appeared first on VSJ BEAWAR.

]]>
Class 7 Sanskrit Chapter 4 न लभ्यते चेत् आम्लं द्राक्षाफलम्


NCERT Class 7 Sanskrit Chapter 4 Solutions: न लभ्यते चेत् आम्लं द्राक्षाफलम्


अभ्यासः (Exercise Solutions)

प्रश्न १. एकः शृगालः इति गीतस्य साभिनयं कक्षायां गानं कुर्वन्तु।

(Sing the poem ‘Ekah Srigalah’ with actions in class.)

  • उत्तरम्: एतत् कक्षायाम् अभिनयसहितं गानेन कर्त्तव्यम्। (Classroom Singing Activity)

प्रश्न २. अधः प्रदत्तानां प्रश्नानाम् एकपदेन पदद्वयेन वा उत्तरं लिखन्तु —

(Answer the following questions in one or two words)

(क) कः वनं गच्छति ? (Who goes to the forest?)

  • उत्तरम्: शृगालः (The Fox)

(ख) शृगालः कां पश्यति ? (What does the fox see?)

  • उत्तरम्: द्राक्षालताम् (Grape vine)

(ग) शृगालस्य मुखे किं जायते ? (What comes into the fox’s mouth?)

  • उत्तरम्: रसः (Saliva / Mouth watering)

(घ) द्राक्षालतायां शृगालः किं पश्यति ? (What does the fox see on the grape vine?)

  • उत्तरम्: द्राक्षाफलम् (Grapes)

(ङ) द्राक्षाफलं कुत्र दृश्यते ? (Where are the grapes seen?)

  • उत्तरम्: उपरि उपरि (लतासु) (High up on the vines)

(च) किं शृगालः पुनः पुनः उत्पतति ? (आम् / न) (Does the fox jump again and again?)

  • उत्तरम्: आम् (Yes)

(छ) किं शृगालः द्राक्षाफलं प्राप्नोति ? (आम् / न) (Does the fox get the grapes?)

  • उत्तरम्: न (No)

प्रश्न ३. अधः प्रदत्तानां प्रश्नानां पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखन्तु —

(Answer the following questions in full sentences)

(क) शृगालः कथं वनं गच्छति ? (How/Why does the fox go to the forest?)

  • उत्तरम्: शृगालः पिपासया बुभुक्षया च वनं गच्छति। (The fox goes to the forest out of thirst and hunger.)

(ख) वनं गत्वा शृगालस्य किं जायते ? (What happens to the fox after going to the forest?)

  • उत्तरम्: वनं गत्वा शृगालः श्रान्तः खिन्नः च जायते, तस्य स्वेदः तृषा च जायते। (After going to the forest, the fox becomes tired and sad, and gets sweaty and thirsty.)

(ग) शृगालः द्राक्षाफलं कुत्र पश्यति ? (Where does the fox see the grapes?)

  • उत्तरम्: शृगालः द्राक्षालतासु उपरि उपरि द्राक्षाफलं पश्यति। (The fox sees the grapes high up on the grape vines.)

(घ) द्राक्षाफलं दृष्ट्वा कस्य मुखे रसः जायते ? (Whose mouth waters seeing the grapes?)

  • उत्तरम्: द्राक्षाफलं दृष्ट्वा शृगालस्य मुखे रसः जायते। (Seeing the grapes, saliva waters in the fox’s mouth.)

(ङ) अन्ते शृगालः किं वदति ? (What does the fox say in the end?)

  • उत्तरम्: अन्ते शृगालः “आम्लं द्राक्षाफलम्” इति वदति। (In the end, the fox says, “Grapes are sour.”)

प्रश्न ४. उपरि प्रदत्तां मञ्जूषां दृष्ट्वा रिक्तस्थानेषु उचितानि क्रियापदानि लिखन्तु —

(Fill in the blanks with appropriate ātmanepada verb forms in Laṭ-lakāra)

(क) वन्द् (To bow / worship)

पुरुषःएकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथम पुरुषःवन्दतेवन्देतेवन्दन्ते
मध्यम पुरुषःवन्दसेवन्देथेवन्दध्वे
उत्तम पुरुषःवन्देवन्दावहेवन्दामहे

(ख) पलाय् (To run away)

पुरुषःएकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथम पुरुषःपलायतेपलायेतेपलायन्ते
मध्यम पुरुषःपलायसेपलायेथेपलायध्वे
उत्तम पुरुषःपलायेपलायावहेपलायामहे

(ग) जाय् (To happen / be born)

पुरुषःएकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथम पुरुषःजायतेजायेतेजायन्ते
मध्यम पुरुषःजायसेजायेथेजायध्वे
उत्तम पुरुषःजायेजायावहेजायामहे

प्रश्न ५. उदाहरणामुसारम् एकवचनरूपं दृष्ट्वा द्विवचन-बहुवचनरूपे लिखन्तु —

(Write Dual and Plural forms following the example)

  • उदाहरणम्: कम्प् → कम्पते, कम्पेते, कम्पन्ते
  1. वर्ध् → वर्धते, वर्धेते, वर्धन्ते
  2. वि + भास् → विभासते, विभासेते, विभासन्ते
  3. वन्द् → वन्दते, वन्देते, वन्दन्ते
  4. याच् → याचते, याचेते, याचन्ते
  5. लज्ज् → लज्जते, लज्जेते, लज्जन्ते
  6. वीक्ष् → वीक्षते, वीक्षेते, वीक्षन्ते
  7. सेव् → सेवते, सेवेते, सेवन्ते
  8. शुभ् → शोभते, शोभेते, शोभन्ते

प्रश्न ६. उदाहरणामुसारं वाक्यद्वयं लिखन्तु —

(Construct two sentences using correct verb forms based on the example)

  • यथा: शत्रवः (पलाय्) → शत्रवः पलायन्ते | चोराः (पलाय्) → चोराः पलायन्ते

(क)

  • वृक्षाः (वर्ध्) → वृक्षाः वर्धन्ते।
  • बालाः (वर्ध्) → बालाः वर्धन्ते।

(ख)

  • छात्राः (वन्द्) → छात्राः वन्दन्ते।
  • भक्ताः (वन्द्) → भक्ताः वन्दन्ते।

(ग)

  • वैद्यः (वीक्ष्) → वैद्यः वीक्षते।
  • निरीक्षकाः (वीक्ष्) → निरीक्षकाः वीक्षन्ते।

(घ)

  • कर्मचारी (सेव्) → कर्मचारी सेवते।
  • महिलाः (सेव्) → महिलाः सेवन्ते।

(ङ)

  • वृक्षाः (कम्प्) → वृक्षाः कम्पन्ते।
  • रुग्णाः (कम्प्) → रुग्णाः कम्पन्ते।

प्रश्न ७. उदाहरणं दृष्ट्वा वाक्यानि उचितरूपैः पूरयन्तु —

(Fill in the blanks with appropriate verb forms)

(क) शुकुरं दृष्ट्वा बालकस्य भयं (जाय्) → जायते
(ख) मूषकः मार्जारं दृष्ट्वा (पलाय्) → पलायते
(ग) रात्रिकाले मार्गदीपाः (विभास्) → विभासन्ते
(घ) अहं देवं (वन्द्) → वन्दे
(ङ) त्वं किमर्थं (लज्ज्) → लज्जसे
(च) वयम् ईशं (सेव्) → सेवामहे


शब्दार्थाः (Word Meanings)

संस्कृत शब्दःहिन्दी अर्थःEnglish Meaning
शृगालःलोमड़ीFox
विपिनम्जङ्गलForest
पिपासाप्यासThirst
बुभुक्षाभूखHunger
लभतेपाता हैGets / Receives
श्रान्तःथका हुआTired
खिन्नःदुःखीSad
स्वेदःपसीनाSweat
उत्पततिकूदता हैJumps
आम्लम्खट्टाSour
द्राक्षाफलम्अंगूरGrapes
पलायतेभाग जाता हैRuns away

The post Class 7 Sanskrit Chapter 4 न लभ्यते चेत् आम्लं द्राक्षाफलम् appeared first on VSJ BEAWAR.

]]>
Class 7 Sanskrit Chapter 3 मित्राय नमः https://notesjobs.in/class-7-sanskrit-chapter-3/ Sat, 10 Oct 2026 12:29:09 +0000 https://notesjobs.in/?p=20098 Class 7 Sanskrit Chapter 3 “मित्राय नमः” Question Answers (अभ्यासः) १. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन लिखतु — (Answer in one word) २. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखतु — (Answer in full sentences) ३. पाठात् समुचितं पदं चित्वा अधः रिक्तस्थानानि पूरयतु — (Fill in the blanks) ४. पाठे विद्यमानानां ‘नमः’ युक्तशब्दानां सङ्ग्रहं कृत्वा लिखतु — (Collect ... Read more

The post Class 7 Sanskrit Chapter 3 मित्राय नमः appeared first on VSJ BEAWAR.

]]>
Class 7 Sanskrit Chapter 3 “मित्राय नमः” Question Answers (अभ्यासः)

१. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन लिखतु — (Answer in one word)

  • (क) शुभं भवतु इति कः वदति ? उत्तरम्: आचार्या
  • (ख) योगिता आचार्यां ‘किं पाठयतु’ इति वदति ? उत्तरम्: सूर्यनमस्कारम्
  • (ग) सूर्यनमस्कारः कतीनाम् आसनानां समाहारः अस्ति ? उत्तरम्: द्वादशानाम्
  • (घ) केषु सूर्यनमस्कारः श्रेष्ठः ? उत्तरम्: योगासनेषु
  • (ङ) सूर्यनमस्कारेण जनाः कीदृशं शरीरं प्राप्नुवन्ति ? उत्तरम्: स्वस्थम्

२. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखतु — (Answer in full sentences)

  • (क) सर्वे छात्राः आचार्यां किं पृच्छन्ति ? उत्तरम्: सर्वे छात्राः आचार्यां पृच्छन्ति – “आचार्ये ! किमद्य भवान् अस्मान् योगासनं शिक्षयति ?”
  • (ख) सूर्यनमस्कारः इत्यनेन कः आशयः ? उत्तरम्: सूर्यनमस्कारः द्वादशानाम् आसनानां समाहारः अस्ति ।
  • (ग) आचार्या कं श्लोकं पाठयति ? उत्तरम्: आचार्या एतं श्लोकं पाठयति – आदित्यस्य नमस्कारान् ये कुर्वन्ति दिने दिने । आयुः प्रज्ञा बलं वीर्यं तेजस्तेषां च जायते ॥
  • (घ) सूर्यनमस्कारस्य प्रथमः मन्त्रः कः ? उत्तरम्: सूर्यनमस्कारस्य प्रथमः मन्त्रः ‘ॐ मित्राय नमः’ इति अस्ति ।
  • (ङ) सूर्यनमस्कारेण कीदृशं बलं वर्धते ? उत्तरम्: सूर्यनमस्कारेण शारीरिकं, मानसिकम्, आध्यात्मिकं च बलं वर्धते ।

३. पाठात् समुचितं पदं चित्वा अधः रिक्तस्थानानि पूरयतु — (Fill in the blanks)

  • (क) प्रत्येकस्मात् सूर्यनमस्कारात् पूर्वम् एकः मन्त्रः भवति ।
  • (ख) वयं प्रतिदिनं सूर्यनमस्कारं करवाम ।
  • (ग) स्वस्थं शरीरं स्वस्थं मनः च प्राप्नुवाम ।
  • (घ) एकेन श्लोकेन सूर्यनमस्कारस्य बहूनि प्रयोजनानि वदामि ।
  • (ङ) आदित्यस्य नमस्कारान् ये कुर्वन्ति दिने दिने ।

४. पाठे विद्यमानानां ‘नमः’ युक्तशब्दानां सङ्ग्रहं कृत्वा लिखतु — (Collect words with ‘नमः’)

  1. ॐ मित्राय नमः
  2. ॐ रवये नमः
  3. ॐ सूर्याय नमः
  4. ॐ भानवे नमः
  5. ॐ खगाय नमः
  6. ॐ पूष्णे नमः
  7. ॐ हिरण्यगर्भाय नमः
  8. ॐ मरीचये नमः
  9. ॐ आदित्याय नमः
  10. ॐ सवित्रे नमः
  11. ॐ अर्काय नमः
  12. ॐ भास्कराय नमः (अतिरिक्तः – ॐ सवितृसूर्यनारायणाय नमः)

५. उदाहरणानुसारं कोष्ठकात् पदानि स्वीकृत्य वाक्यानि रचयतु — (Form sentences using Chaturthi Vibhakti with ‘नमः’)

नियमः: ‘नमः’ शब्दस्य योगे चतुर्थी विभक्तिः भवति ।
यथा: मित्राय नमः ।

  • (क) अग्नये नमः ।
  • (ख) आचार्यायै नमः ।
  • (ग) त्रिवर्णध्वजाय नमः ।
  • (घ) जनकाय नमः ।
  • (ङ) वृक्षाय नमः ।
  • (च) देव्यै नमः ।
  • (छ) भगिन्यै नमः ।
  • (ज) मातामह्यै नमः ।
  • (झ) जनन्यै नमः ।
  • (ञ) पृथिव्यै नमः ।
  • (ट) नद्यै नमः ।

६. कोष्ठके विद्यमानानां शब्दानां चतुर्थी-विभक्तेः रूपाणि प्रयुज्य वाक्यानि पुनः लिखन्तु — (Rewrite using Chaturthi Vibhakti)

यथा: सैनिकः (देश) जीवनं प्रयच्छति । → सैनिकः देशाय जीवनं प्रयच्छति ।

  • (क) माता (याचक) वस्त्रं ददाति । → माता याचकाय वस्त्रं ददाति ।
  • (ख) पौत्रः (पितामही) औषधं ददाति । → पौत्रः पितामह्यै औषधं ददाति ।
  • (ग) अहम् (भगिनी) उपायनं ददामि । → अहम् भगिन्यै उपायनं ददामि ।
  • (घ) पिता (सेविका) वेतनं ददाति । → पिता सेविकायै वेतनं ददाति ।
  • (ङ) त्वम् (मित्र) पुष्पं ददासि । → त्वम् मित्राय पुष्पं ददासि ।
  • (च) देवः (भक्त) आशीर्वादान् ददाति । → देवः भक्ताय आशीर्वादान् ददाति ।
  • (छ) आरक्षकः (चोर) दण्डं ददाति । → आरक्षकः चोराय दण्डं ददाति ।

७. उदाहरणानुसारं माता कस्मै/कस्यै धनं ददाति इति कोष्ठके विद्यमानानि पदानि उपयुज्य लिखतु — (Write sentences using Chaturthi forms)

यथा: माता पुत्र्यै धनं ददाति ।

  • (क) माता पुत्राय धनं ददाति ।
  • (ख) माता पाचिकायै धनं ददाति ।
  • (ग) माता आपणिकाय धनं ददाति ।
  • (घ) माता याचकाय धनं ददाति ।
  • (ङ) माता पितामह्यै धनं ददाति ।

८. उदाहरणानुसारं रिक्तस्थानानि पूरयतु — (Fill in the blanks with Chaturthi Vibhakti forms)

शब्दःएकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
गणेशगणेशायगणेशाभ्याम्गणेशेभ्यः
(क) भक्तभक्तायभक्ताभ्याम्भक्तेभ्यः
(ख) सेविकासेविकायैसेविकाभ्याम्सेविकाभ्यः
(ग) अनुजाअनुजायैअनुजाभ्याम्अनुजाभ्यः
(घ) गृहिणीगृहिण्यैगृहिणीभ्याम्गृहिणीभ्यः
(ङ) कुमारीकुमार्यैकुमारीभ्याम्कुमारीभ्यः
(च) वनवनायवनाभ्याम्वनेभ्यः
(छ) मित्रमित्रायमित्राभ्याम्मित्रेभ्यः

परियोजनाकार्यम् (Project Work Shloka – Chaturthi Vibhakti Words)

श्लोकः:
विद्या विवादाय धनं मदाय शक्तिः परेषां परिपीडनाय ।
खलस्य साधोर्विपरीतमेतत् ज्ञानाय दानाय च रक्षणाय ॥

अस्मिन् श्लोके चतुर्थी-विभक्तिरूपाणि:
विवादाय, मदाय, परिपीडनाय, ज्ञानाय, दानाय, रक्षणाय।

The post Class 7 Sanskrit Chapter 3 मित्राय नमः appeared first on VSJ BEAWAR.

]]>
Class 7 Sanskrit Chapter 2: नित्यं पिबामः सुभाषितरसम् https://notesjobs.in/class-7-sanskrit-chapter-2/ Sat, 10 Oct 2026 12:20:40 +0000 https://notesjobs.in/?p=20096 Class 7 Sanskrit Chapter 2: नित्यं पिबामः सुभाषितरसम् Class 7 Sanskrit Chapter 2 Solution: नित्यं पिबामः सुभाषितरसम् (Question Answers) अभ्यासः (Exercises) 1. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन लिखन्तु (Answer the following questions in one word): 2. निम्नाङ्कितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखन्तु (Answer the following questions in full sentences): 3. उदाहरणानुसारं श्लोकांशान् यथायोग्यं योजयन्तु (Match the sloka ... Read more

The post Class 7 Sanskrit Chapter 2: नित्यं पिबामः सुभाषितरसम् appeared first on VSJ BEAWAR.

]]>
Class 7 Sanskrit Chapter 2: नित्यं पिबामः सुभाषितरसम्


Class 7 Sanskrit Chapter 2 Solution: नित्यं पिबामः सुभाषितरसम् (Question Answers)

अभ्यासः (Exercises)

1. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन लिखन्तु (Answer the following questions in one word):

  • (क) नरः कतिविधैः वकारैः पूजितः भवति?
    उत्तरम्: पञ्चविधैः
  • (ख) पुरुषेण कति दोषाः हातव्याः?
    उत्तरम्: षड्
  • (ग) बुद्धिः केन शुध्यति?
    उत्तरम्: ज्ञानेन
  • (घ) जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः कः पूर्यते?
    उत्तरम्: घटः
  • (ङ) आलस्यं केषां महान् रिपुः अस्ति?
    उत्तरम्: मनुष्याणाम्

2. निम्नाङ्कितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखन्तु (Answer the following questions in full sentences):

  • (क) नरः कथं पूजितो भवति?
    उत्तरम्: नरः वस्त्रेण वपुषा वाचा विद्यया विनयेन च पञ्चभिः वकारैः युक्तः पूजितः भवति।
  • (ख) पुरुषेण के दोषाः हातव्याः?
    उत्तरम्: पुरुषेण निद्रा, तन्द्रा, भयं, क्रोधः, आलस्यं, दीर्घसूत्रता च इति षड् दोषाः हातव्याः।
  • (ग) कस्य बुद्धिः विस्तारिता भवति?
    उत्तरम्: यः पठति, लिखति, पश्यति, परिपृच्छति, पण्डितान् उपाश्रयति च तस्य बुद्धिः दिवाकरकिरणैः नलिनीदलम् इव विस्तारिता भवति।
  • (घ) किं कृत्वा मनुष्यः नावसीदति?
    उत्तरम्: उद्यमम् (परिश्रमम्) कृत्वा मनुष्यः नावसीदति।
  • (ङ) व्यासस्य वचनद्वयं किम्?
    उत्तरम्: व्यासस्य वचनद्वयं – परोपकारः पुण्याय, परपीडनं च पापाय (भवति)।

3. उदाहरणानुसारं श्लोकांशान् यथायोग्यं योजयन्तु (Match the sloka parts):

क-भागःख-भागः (उत्तरम्)
(क) विद्यया वपुषा वाचावस्त्रेण विनयेन च।
(ख) षड् दोषाः पुरुषेणेहहातव्या भूतिमिच्छता।
(ग) अद्भिर्गात्राणि शुध्यन्तिमनः सत्येन शुध्यति।
(घ) उत्तरं यत् समुद्रस्यहिमाद्रेश्चैव दक्षिणम्।
(ङ) जलबिन्दुनिपातेनक्रमशः पूर्यते घटः।

4. निम्नलिखितानां वाक्यानां समानार्थकान् श्लोकांशान् पाठात् चित्वा लिखन्तु (Write the corresponding sloka lines for the given sentences):

  • (क) मधुरवाण्या सर्वे प्रसन्नाः भवन्ति।
    उत्तरम्: प्रियवाक्यप्रदानेन सर्वे तुष्यन्ति जन्तवः।
  • (ख) परिश्रमेण तुल्यः बन्धुः नास्ति।
    उत्तरम्: नास्त्युद्यमसमो बन्धुः कृत्वा यं नावसीदति।
  • (ग) परोपकारेण मानवस्य पुण्यार्जनं भवति।
    उत्तरम्: परोपकारः पुण्याय पापाय परपीडनम्।
  • (घ) हिन्दूमहासागरात् हिमालयपर्यन्तं भारतवर्षम्।
    उत्तरम्: उत्तरं यत् समुद्रस्य हिमाद्रेश्चैव दक्षिणम्।

5. अधोलिखितानां शब्दानाम् उदाहरणानुसारं पर्यायपदानि लिखन्तु (Write synonyms for the given words):

  • यथा – वपुः – शरीरम् / गात्रम्
  • (क) जलम् – अम्भः / तोयम्
  • (ख) लोचनम् – नयनम् / नेत्रम्
  • (ग) धनम् – वित्तम् / द्रविणम्
  • (घ) बुद्धिः – मतिः / धीः
  • (ङ) रिपुः – शत्रुः / वैरी

6. अधः रिक्तस्थानानि तृतीयाविभक्तेः समुचितरूपैः पूरयन्तु (Fill in the blanks using Tritiya Vibhakti forms):

एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
सुधाखण्डेनसुधाखण्डाभ्याम्सुधाखण्डैः
वृक्षेणवृक्षाभ्याम्वृक्षैः
लतयालताभ्याम्लताभिः
देशेनदेशाभ्याम्देशैः
पुण्येनपुण्याभ्याम्पुण्यैः
विनयेनविनयाभ्याम्विनयैः

7. कोष्ठके पदानि संलिख्य सुभाषितं पूरयन्तु (Fill in the gaps to complete the Subhashitani):

(i) भारतवर्ष-श्लोकः:
उत्तरं यत् समुद्रस्य हिमाद्रेश्चैव दक्षिणम्।
वर्षं तद् भारतं नाम भारती यत्र सन्ततिः॥

(ii) प्रियवाक्य-श्लोकः:
प्रियवाक्यप्रदानेन सर्वे तुष्यन्ति जन्तवः।
तस्मात् तदेव वक्तव्यम् वचने का दरिद्रता॥


8. उपयुक्तानि सुभाषितानि पठित्वा रिक्तस्थानानि पूरयन्तु (Fill in the blanks based on the chapter slokas):

  • (क) आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महान् रिपुः।
  • (ख) तस्मात् तदेव वक्तव्यम् वचने का दरिद्रता।
  • (ग) यः पठति लिखति पश्यति परिपृच्छति पण्डितानुपाश्रयति।
  • (घ) स हेतुः सर्वविद्यानां धर्मस्य च धनस्य च।
  • (ङ) विद्यातपोभ्यां भूतात्मा बुद्धिर्ज्ञानेन शुध्यति।

The post Class 7 Sanskrit Chapter 2: नित्यं पिबामः सुभाषितरसम् appeared first on VSJ BEAWAR.

]]>
Class 7 Sanskrit Chapter 1: वन्दे भारतमातरम् Vande Bharatamataram https://notesjobs.in/class-7-sanskrit-chapter-1-vande-bharatamataram/ Sat, 10 Oct 2026 10:52:56 +0000 https://notesjobs.in/?p=20094 Class 7 Sanskrit Chapter 1: वन्दे भारतमातरम् Vande Bharatamataram Class 7 Sanskrit Chapter 1 Vande Bharatamataram Question Answers (अभ्यासः) 1. एकपदेन पदद्वयेन वा उत्तरं लिखन्तु (Answer in one or two words) 2. पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखन्तु (Answer in full sentences) 3. रेखाङ्कितपदानि आश्रित्य प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु (Frame questions using the underlined words) 4. उदाहरणानुसारं रिक्तस्थानेषु रूपाणि लिखन्तु ... Read more

The post Class 7 Sanskrit Chapter 1: वन्दे भारतमातरम् Vande Bharatamataram appeared first on VSJ BEAWAR.

]]>
Class 7 Sanskrit Chapter 1: वन्दे भारतमातरम् Vande Bharatamataram


Class 7 Sanskrit Chapter 1 Vande Bharatamataram Question Answers (अभ्यासः)

1. एकपदेन पदद्वयेन वा उत्तरं लिखन्तु (Answer in one or two words)

  • (क) पर्वतराजः कः ? उत्तरम्: हिमालयः
  • (ख) समुद्रः कस्याः चरणौ प्रक्षालयति ? उत्तरम्: भारतमातुः
  • (ग) त्रिवर्णयुक्तः ध्वजः कुत्र विलसति ? उत्तरम्: भारतमातुः हस्ते
  • (घ) ध्वजस्थः केशरवर्णः अस्मान् किं वक्तुम् प्रेरयति ? उत्तरम्: ‘जयतु सैनिकः’ इति
  • (ङ) कृषकबान्धवाः भारतभूमिं कैः सिञ्चन्ति ? उत्तरम्: स्व-स्वेदबिन्दुभिः
  • (च) केषां धवलं यशः राष्ट्रध्वजस्य मध्ये विलसति ? उत्तरम्: वैज्ञानिकानाम्
  • (छ) सूर्यः कं विना नित्यं सञ्चरति ? उत्तरम्: विरामम्

2. पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखन्तु (Answer in full sentences)

  • (क) पवित्राः नद्यः काः ? उत्तरम्: गङ्गा, यमुना, सरस्वती, सिन्धुः, ब्रह्मपुत्रः, गण्डकी, महानदी, नर्मदा, गोदावरी, कृष्णा, कावेरी इत्यादयः पवित्राः नद्यः सन्ति।
  • (ख) विविधेभ्यः प्रदेशेभ्यः जनाः किमर्थम् आगच्छन्ति ? उत्तरम्: विविधेभ्यः प्रदेशेभ्यः जनाः तीर्थक्षेत्राणां धूलं ललाटे स्थापयितुम् आगच्छन्ति।
  • (ग) धर्मचक्रं किं भावं बोधयति ? उत्तरम्: धर्मचक्रं ‘चलीयं कर्तव्यपथे वै, न विरम, सततं चल’ इति भावं बोधयति।
  • (घ) कृषकबान्धवानां परिश्रमेण भारतभूमिः कथं सञ्जाता ? उत्तरम्: कृषकबान्धवानां परिश्रमेण भारतभूमिः हरितवर्णमयी समृद्धा सस्यश्यामला च सञ्जाता।
  • (ङ) विज्ञानस्य केषु क्षेत्रेषु भारतीयैः यशः प्राप्तम् ? उत्तरम्: विज्ञानस्य अणुशास्त्रे, सङ्गणकशास्त्रे, चिकित्साशास्त्रे, अन्तरिक्षशास्त्रे, आयुधशास्त्रे इत्यादिषु विविधेषु क्षेत्रेषु भारतीयैः यशः प्राप्तम्।
  • (च) अन्ते सर्वे किं गीतं गायन्ति ? उत्तरम्: अन्ते सर्वे “वयं बालका भारतभक्ताः वयं बालिका भारतभक्ताः। वयं हि सर्वे भारतभक्ताः पृथिवीं स्वर्गं जेतुं शक्ताः॥” इति गीतं गायन्ति।

3. रेखाङ्कितपदानि आश्रित्य प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु (Frame questions using the underlined words)

  • (क) समुद्रः भारतमातुः चरणौ प्रक्षालयति। प्रश्ननिर्माणम्: समुद्रः कस्याः चरणौ प्रक्षालयति ?
  • (ख) जनाः तीर्थक्षेत्राणां धूलं ललाटे स्थापयन्ति। प्रश्ननिर्माणम्: जनाः केषाम् धूलं ललाटे स्थापयन्ति ?
  • (ग) वीराः भारतमातुः सर्वदा सेवां कृतवन्तः। प्रश्ननिर्माणम्: के भारतमातुः सर्वदा सेवां कृतवन्तः ?
  • (घ) ‘जयतु कृषकः’ इति वक्तुम् अस्मान् प्रेरयति। प्रश्ननिर्माणम्: किम् इति वक्तुम् अस्मान् प्रेरयति ?
  • (ङ) नदी कष्टानि सहमाना प्रवहति। प्रश्ननिर्माणम्: नदी कानि सहमाना प्रवहति ?
  • (च) वयं गौरववर्धनाथै प्रयत्नं कुर्मः। प्रश्ननिर्माणम्: वयं किमर्थम् प्रयत्नं कुर्मः ?

4. उदाहरणानुसारं रिक्तस्थानेषु रूपाणि लिखन्तु (Fill in the blanks with correct Noun Forms)

पदम्एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्विभक्तिः
(क) चरणचरणम्चरणौचरणान्द्वितीया विभक्तिः
(ख) नदीनदीनद्यौनद्यःप्रथमा विभक्तिः
(ग) ललाटललाटेललाटयोःललाटेषुसप्तमी विभक्तिः
(घ) देशदेशायदेशाभ्याम्देशेभ्यःचतुर्थी विभक्तिः
(ङ) चक्रचक्रम्चक्रेचक्राणिप्रथमा विभक्तिः
(च) वैज्ञानिकवैज्ञानिकेनवैज्ञानिकाभ्याम्वैज्ञानिकैःतृतीया विभक्तिः
(छ) अस्मद्अहम्आवाम्वयम्प्रथमा विभक्तिः
(ज) विज्ञानविज्ञानस्यविज्ञानयोःविज्ञानानाम्षष्ठी विभक्तिः

5. वाक्यानाम् अनुवादं कुर्वन्तु (Translate the following sentences)

  • (क) भारतभूमौ पवित्राः नद्यः प्रवहन्ति।
    • English Translation: Holy rivers flow in the land of India.
    • Hindi Translation: भारत भूमि पर पवित्र नदियाँ बहती हैं।
  • (ख) भारतस्य मस्तके हिमालयः मुकुटरूपेण शोभते।
    • English Translation: The Himalayas shine like a crown on the head of India.
    • Hindi Translation: भारत के मस्तक पर हिमालय मुकुट के रूप में सुशोभित होता है।
  • (ग) भारतभूमौ श्रेष्ठः पर्वताः विराजन्ते।
    • English Translation: Great mountains adorn the land of India.
    • Hindi Translation: भारत भूमि पर श्रेष्ठ पर्वत विराजमान हैं।
  • (घ) राष्ट्रध्वजे केशरः, श्वेतः, हरितः च वर्णाः सन्ति।
    • English Translation: There are saffron, white, and green colors in the national flag.
    • Hindi Translation: राष्ट्रध्वज में केसरिया, सफेद और हरा रंग है।
  • (ङ) वयं भारते जन्म प्राप्तवन्तः।
    • English Translation: We have taken birth in India.
    • Hindi Translation: हमने भारत में जन्म लिया है।

6. विभक्तिं वचनं च लिखन्तु (Write the Case/Vibhakti and Number/Vachanam)

शब्दःविभक्तिःवचनम्
(क) भारतमाताप्रथमा विभक्तिःएकवचनम्
(ख) नद्यःप्रथमा विभक्तिःबहुवचनम्
(ग) ललाटेसप्तमी विभक्तिःएकवचनम्
(घ) तीर्थक्षेत्राणाम्षष्ठी विभक्तिःबहुवचनम्
(ङ) देशस्यषष्ठी विभक्तिःएकवचनम्
(च) बलिदानम्द्वितीया / प्रथमा विभक्तिःएकवचनम्
(छ) कृषीवलबान्धवाःप्रथमा विभक्तिःबहुवचनम्
(ज) अस्मान्द्वितीया विभक्तिःबहुवचनम्
(झ) क्षेत्रेषुसप्तमी विभक्तिःबहुवचनम्

7. पाठे प्रयुक्तानि क्रियापदानि लिखन्तु (Write Verbs used in the chapter)

उत्तरम्: शृणुमः, जानीमः, अस्ति, लिखितवान्, करोमि, वर्ण्यते, शोभते, प्रक्षालयति, विराजन्ते, प्रवहन्ति, आगच्छन्ति, प्रेरयति, सिञ्चन्ति, बोधयति, सञ्चरति, भवेत्, कुर्मः, इच्छामः, भवामः, गायन्ति।


8. लट्-लकारस्य रूपाणि लिखन्तु (Verb Conjugations – Present Tense)

1. भू (भवति) धातु

  • प्रथमपुरुषः: भवति | भवतः | भवन्ति
  • मध्यमपुरुषः: भवसि | भवथः | भवथ
  • उत्तमपुरुषः: भवामि | भवावः | भवामः

2. अस् (अस्ति) धातु

  • प्रथमपुरुषः: अस्ति | स्तः | सन्ति
  • मध्यमपुरुषः: असि | स्थः | स्थ
  • उत्तमपुरुषः: अस्मि | स्वः | स्मः

3. इष् (इच्छति) धातु

  • प्रथमपुरुषः: इच्छति | इच्छतः | इच्छन्ति
  • मध्यमपुरुषः: इच्छसि | इच्छथः | इच्छथ
  • उत्तमपुरुषः: इच्छामि | इच्छावः | इच्छामः

4. आ + गम् (आगच्छति) धातु

  • प्रथमपुरुषः: आगच्छति | आगच्छतः | आगच्छन्ति
  • मध्यमपुरुषः: आगच्छसि | आगच्छथः | आगच्छथ
  • उत्तमपुरुषः: आगच्छामि | आगच्छावः | आगच्छामः

The post Class 7 Sanskrit Chapter 1: वन्दे भारतमातरम् Vande Bharatamataram appeared first on VSJ BEAWAR.

]]>