Class 7 Sanskrit Chapter 9: अन्नाद् भवन्ति भूतानि
Class 7 Sanskrit Chapter 9 – अन्नाद् भवन्ति भूतानि (अभ्यासः / Question Answers)
१. अधोदत्तानां प्रश्नानाम् पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखन्तु (Answer in Full Sentences)
क) पुत्र्याः जिज्ञासा का असित्?
- उत्तरम्: पुत्र्याः जिज्ञासा आसीत् यत् मनुष्याः प्राणिनः जीवाः च कथं भूलोके आगताः।
ख) कस्मात् आकाशस्य उत्पत्तिः अभवत्?
- उत्तरम्: ब्रह्मणः आकाशस्य उत्पत्तिः अभवत्।
ग) अग्नेः कस्य उत्पत्तिः अभवत्?
- उत्तरम्: अग्नेः जलस्य उत्पत्तिः अभवत्।
घ) पृथिव्याः केषाम् उत्पत्तिः अभवत्?
- उत्तरम्: पृथिव्याः ओषधीनां सस्यानां वृक्षादीनां च उत्पत्तिः अभवत्।
ङ) आहारात् के उत्पन्नाः?
- उत्तरम्: आहारात् जीवाः, प्राणिनः, मनुष्याः च उत्पन्नाः।
च) माता किं किं पठितवती?
- उत्तरम्: माता आधुनिकं रसायनशास्त्रम् उपनिषद्-ग्रन्थान् च पठितवती।
२. पाठं पठित्वा रिक्तस्थानेषु समुचितं पदं लिखन्तु (Fill in the Blanks)
क) अम्ब ! मम काचित् जिज्ञासा अस्ति। ख) प्रथमं ब्रह्मणः आकाशस्य उत्पत्तिः अभवत्। ग) सम्यक् रूपेण साक्षात् मनुष्याणाम् उत्पत्तिं वदतु। घ) आहारात् कीटाः, प्राणिनः, मनुष्याः उत्पन्नाः खलु अम्ब? ङ) अहं आधुनिकं रसायनशास्त्रम् उपनिषद्-ग्रन्थान् च पठितवती। च) अस्माकं भारतस्य मौलिकम् ज्ञानं तेष्वेव निहितम् अस्ति।
३. उदाहरणानुसारम् अधः प्रदत्तानां शब्दानां वचनपरिवर्तनं कुर्वन्तु (Declension / Panchami Vibhakti Forms)
| शब्दः | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
|---|---|---|---|
| आहार | आहारात् | आहाराभ्याम् | आहारेभ्यः |
| मनुष्य | मनुष्यात् | मनुष्याभ्याम् | मनुष्येभ्यः |
| वृक्ष | वृक्षात् | वृक्षाभ्याम् | वृक्षेभ्यः |
| अग्नि | अग्नेः | अग्निभ्याम् | अग्निभ्यः |
| मुनि | मुनेः | मुनिभ्याम् | मुनिभ्यः |
| पेटिका | पेटिकायाः | पेटिकाभ्याम् | पेटिकाभ्यः |
| वाहिका | वाहिकायाः | वाहिकाभ्याम् | वाहिकाभ्यः |
| माता | मातुः | मातृभ्याम् | मातृभ्यः |
| कूपी | कूप्याः | कूपीभ्याम् | कूपीभ्यः |
| नदी | नद्याः | नदीभ्याम् | नदीभ्यः |
| नगरी | नगर्याः | नगरीभ्याम् | नगरीभ्यः |
४. उदाहरणानुसारम् अधः रेखाङ्कितानि पदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु (Form Questions)
(उदाहरणम्: माता आपणात् गृहम् आगच्छति। \(\rightarrow\) माता कस्मात् / कुतः गृहम् आगच्छति?)
क) राजदेवः विद्यालयात् पुस्तकम् आनयति।
- प्रश्नः १: राजदेवः कस्मात् पुस्तकम् आनयति?
- प्रश्नः २: राजदेवः कुतः पुस्तकम् आनयति?
ख) विकासः महेशात् लेखनीं स्वीकृतवान्।
- प्रश्नः १: विकासः कस्मात् लेखनीं स्वीकृतवान्?
- प्रश्नः २: विकासः कुतः लेखनीं स्वीकृतवान्?
ग) माता गृहात् पुत्रं पश्यति।
- प्रश्नः १: माता कस्मात् पुत्रं पश्यति?
- प्रश्नः २: माता कुतः पुत्रं पश्यति?
घ) हिमालयात् गङ्गा प्रवहति।
- प्रश्नः १: कस्मात् गङ्गा प्रवहति?
- प्रश्नः २: कुतः गङ्गा प्रवहति?
५. पाठेभ्यः पर्यायपदानि (Synonyms from Text)
- जन्म \(\rightarrow\) उत्पत्तिः
- मानुषः \(\rightarrow\) मनुष्यः / जनः
- सत्यम् \(\rightarrow\) ऋतम्
- ओषधीनाम् \(\rightarrow\) सस्यानाम्
- उन्नतिः \(\rightarrow\) उत्कर्षः
- गगनस्य \(\rightarrow\) आकाशस्य
- बुद्धिमती \(\rightarrow\) चतुरा
- सकलम् \(\rightarrow\) सर्वम्
६. उदाहरणानुसारं कः कस्मात् विद्यां प्राप्तवान् इति पूर्णवाक्येन लिखन्तु (Who obtained knowledge from whom?)
(उदाहरणम्: शुक्राचार्यः – महादेवः \(\rightarrow\) शुक्राचार्यः महादेवात् विद्यां प्राप्तवान्।)
- क) पद्मपादः – शङ्कराचार्यः \(\rightarrow\) पद्मपादः शङ्कराचार्यात् विद्यां प्राप्तवान्।
- ख) विवेकानन्दः – रामकृष्णः \(\rightarrow\) विवेकानन्दः रामकृष्णात् विद्यां प्राप्तवान्।
- ग) रामः – वसिष्ठः \(\rightarrow\) रामः वसिष्ठात् विद्यां प्राप्तवान्।
- घ) भीष्मः – परशुरामः \(\rightarrow\) भीष्मः परशुरामात् विद्यां प्राप्तवान्।
- ङ) चन्द्रगुप्तः – चाणक्यः \(\rightarrow\) चन्द्रगुप्तः चाणक्यात् विद्यां प्राप्तवान्।
- च) अर्जुनः – द्रोणाचार्यः \(\rightarrow\) अर्जुनः द्रोणाचार्यात् विद्यां प्राप्तवान्।
७. अधः प्रदत्तानि वाक्यानि पठित्वा अनुवादं कुर्वन्तु (Sentence Translation)
क) राधा नगरात् आगच्छति।
- Hindi: राधा नगर से आती है।
- English: Radha comes from the city.
ख) विनेयः वृक्षात् पुष्पाणि चिनोति।
- Hindi: विनय वृक्ष से फूल चुनता है।
- English: Viney plucks flowers from the tree.
ग) सन्दीपः कार्यालयात् गृहं गतवान्।
- Hindi: संदीप कार्यालय से घर गया।
- English: Sandeep went home from the office.
घ) भगिनी दूरात् वाहनं पश्यति।
- Hindi: बहन दूर से वाहन देखती है।
- English: The sister sees the vehicle from a distance.
ङ) महेशः शालायाः गृहम् आगतवान्।
- Hindi: महेश विद्यालय/पाठशाला से घर आया।
- English: Mahesh came home from school.
च) बालः कपाटिकायाः धनं स्वीकारोति।
- Hindi: बालक अलमारी से धन/रुपये लेता है।
- English: The boy takes money from the cupboard.