Class 7 Sanskrit Chapter 6 क्रीडाम वयं श्लोकान्तयाक्षरीम् Kridaam Vayam Shlokantyaksharim
NCERT Class 7 Sanskrit Chapter 6 Solutions: क्रीडाम वयं श्लोकान्तयाक्षरीम्
१. अधः प्रदत्तानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तरं लिखन्तु (Answer in One Word)
- (क) विद्याहीनाः कीदृशाः किंशुकाः इव न शोभन्ते?
उत्तरम्: निर्गन्धाः - (ख) धीमतां कालः कथं गच्छति?
उत्तरम्: काव्यशास्त्रविनोदेन - (ग) केषां कालः निद्रया कलहेन वा गच्छति?
उत्तरम्: मूर्खाणाम् - (घ) खलस्य विद्या किमर्थम्?
उत्तरम्: विवादाय - (ङ) सज्जनस्य विद्या किमर्थम्?
उत्तरम्: ज्ञानाय - (च) चन्द्रः केषां भूषणम् अस्ति?
उत्तरम्: ताराणाम् - (छ) सर्वधनप्रधानं किम्?
उत्तरम्: विद्याधनम्
२. अधः प्रदत्तानां प्रश्नानाम् पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखन्तु (Answer in Full Sentences)
- (क) निर्गन्धाः किंशुकाः इव के न शोभन्ते?
उत्तरम्: रूपयौवनसम्पन्नाः विशालकुलसम्भवाः विद्याहीनाः जनाः निर्गन्धाः किंशुकाः इव न शोभन्ते। - (ख) मूर्खाणां कालः कथं गच्छति?
उत्तरम्: मूर्खाणां कालः व्यसनेन, निद्रया, कलहेन वा गच्छति। - (ग) दुर्जनाः विद्यायाः धनस्य शक्तेः च उपयोगं कथं कुर्वन्ति?
उत्तरम्: दुर्जनाः विद्यायाः उपयोगं विवादाय, धनस्य मदाय, शक्तेः च उपयोगं परेषां परिपीडनाय कुर्वन्ति। - (घ) कीदृशाः मनुष्याः भुवि भारभूताः भवन्ति?
उत्तरम्: येषां न विद्या, न तपः, न दानम्, न ज्ञानम्, न शीलम्, न गुणः, न धर्मः, ते मनुष्याः भुवि भारभूताः भवन्ति। - (ङ) शनैः शनैः कानि साध्यन्ते?
उत्तरम्: पन्थाः, कन्था, पर्वतलङ्घनम्, विद्या, वित्तं च – एतानि पञ्च शनैः शनैः साध्यन्ते।
३. उचितान् वाक्यांशान् परस्परं संयोजयन्तु (Match the Columns)
| स्तम्भ ‘क’ | स्तम्भ ‘ख’ |
|---|---|
| तदा वृत्तिश्च कीर्तिश्च | यदा विद्या भवेदिह |
| खलस्य साधोर्विपरीतमेतत् | ज्ञानाय दानाय च रक्षणाय |
| शनैर्विद्या शनैर्वित्तं | पञ्चैतानि शनैः शनैः |
| विद्याहीना न शोभन्ते | निर्गन्धा इव किंशुकाः |
| न चोरहार्यं न च राजहार्यम् | न भ्रातृभाज्यं न च भारकारि |
| विद्या राजसु पूज्यते | न हि धनम् |
| अतो धर्मार्थमोक्षेभ्यः | विद्याभ्यासं समाचरेत् |
४. रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु (Question Formation)
- (क) राजा पृथिव्याः भूषणं भवति।
प्रश्नम्: राजा कस्याः भूषणं भवति? - (ख) साधोः विद्या ज्ञानाय भवति।
प्रश्नम्: कस्य विद्या ज्ञानाय भवति? - (ग) विद्या गुरूणाम् गुरुः।
प्रश्नम्: विद्या केषाम् गुरुः? - (घ) ते मृत्युलोके भुवि भारभूताः भवन्ति।
प्रश्नम्: ते मृत्युलोके भुवि कीदृशाः भवन्ति? - (ङ) विद्याहीनाः न शोभन्ते।
प्रश्नम्: के न शोभन्ते? - (च) सर्वस्य लोचनं शास्त्रम्।
प्रश्नम्: सर्वस्य लोचनं किम्? - (छ) विद्या राजसु पूज्यते।
प्रश्नम्: का राजसु पूज्यते? - (ज) काव्यशास्त्रविनोदेन कालो गच्छति धीमताम्।
प्रश्नम्: केन कालो गच्छति धीमताम्?
५. मञ्जूषातः समुचितानि पदानि स्वीकृत्य रिक्तस्थानानि पूरयन्तु (Fill in the Blanks)
मञ्जूषा: रक्षणाय, मदाय, विवादाय, परिपीडनाय, ज्ञानाय, दानाय
| पदम् | सज्जनस्य | दुर्जनस्य |
|---|---|---|
| शक्तिः | रक्षणाय | परिपीडनाय |
| विद्या | ज्ञानाय | विवादाय |
| धनम् | दानाय | मदाय |
६. अधोलिखितपदानां विभक्तिं वचनं च लिखन्तु (Vibhakti and Vachanam)
उदाहरणम्: ताराणाम् – षष्ठी विभक्तिः, बहुवचनम्
- (क) विद्याम् – द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम्
- (ख) धनस्य – षष्ठी विभक्तिः, एकवचनम्
- (ग) कलहे – सप्तमी विभक्तिः, एकवचनम्
- (घ) नराणाम् – षष्ठी विभक्तिः, बहुवचनम्
- (ङ) मृत्युलोके – सप्तमी विभक्तिः, एकवचनम्
- (च) ज्ञानाय – चतुर्थी विभक्तिः, एकवचनम्
- (छ) राजसु – सप्तमी विभक्तिः, बहुवचनम्